Nổi bậtTin tức

Cùng hướng tới một đồng bằng sông Cửu Long bền vững


Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thuộc miền Nam Việt Nam đang trong tình trạng sụt lún nghiêm trọng. Với tốc độ sụt lún hiện tại, phần lớn diện tích vùng đồng bằng sẽ chìm trong nước biển vào năm 2050. Đây là mối đe dọa cho hàng triệu người dân đang sinh sống tại khu vực này. Các nhà khoa học tại Đại học Utrecht, viện nghiên cứu Deltares và tổ chức TNO đang phối hợp chặt chẽ với các đồng sự tại Việt Nam để xác định nguyên nhân sụt lún và phát triển những giải pháp bền vững cho việc giảm thiểu những hậu quả thảm khốc mà sụt lún có thể gây ra.

 Chợ nổi tại thành phố Cần Thơ. Photo: Internet

 1. Mối đe dọa

Dòng chảy sông Mekong trải dài hàng ngàn cây số quanh khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Tây Nam-Việt Nam, nơi cư trú của hơn hai mươi triệu dân cư ở các thành phố lớn và các khu vực nông thôn đông dân cư, nơi nông nghiệp và đánh bắt cá là các hoạt động chính. Gần đây các nhà khoa học phát hiện ra rằng vùng đồng bằng sông Cửu Long đang lún 1-4 cm mỗi năm, nguyên nhân chính là do việc khai thác không kiểm soát nguồn nước dưới đất. Với tốc độ sụt lún này, phần lớn đồng bằng sẽ chìm trong mực nước biển trong nửa thế kỷ nữa. Sụt lún làm tăng nguy cơ lũ lụt, lượng nước dưới đất và nước mặt sẽ bị thay thế bởi nước mặn, đây là mối đe dọa cho hệ thực vật, động vật và con người.

 2. Hợp tác trong và ngoài nước

Dự án Rise và Fall nằm trong phần nghiên cứu chính của chương trình Future Deltas thuộc Đại học Utrecht. Trong dự án này các nhà khoa học từ Utrecht phối hợp chặt chẽ với những nhà nghiên cứu tại Việt Nam nhằm xác định nguyên nhân, hậu quả và phát triển các giải pháp cho sự sụt lún tại ĐBSCL. Philip Minderhoud, nhà khoa học trái đất tại Đại học Utrecht và viện Deltares, một trong những nghiên cứu viên của dự án cho biết: “Việc phối hợp chặt chẽ với các đối tác tại Việt Nam tạo thêm hướng nghiên cứu cho dự án, đây là yếu tố quan trọng cho việc tiến hành thuận lợi các khảo sát. Các đồng nghiệp ở Việt Nam nắm rất rõ tình hình môi trường tại địa phương, những kiến ​​thức về khai thác nước ngầm, chất lượng nước cũng như các quy định liên quan. Chúng tôi lại mang đến đây những kiến ​​thức chuyên môn và công nghệ từ Hà Lan. Vì vậy, khi làm việc cùng nhau, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về tình trạng sụt lún ở ĐBSCL. Hơn nữa, sự hợp tác chặt chẽ này đảm bảo cho các kết quả nghiên cứu của dự án sẽ nhận được hỗ trợ từ địa phương”.

Các viện nghiên cứu tại Hà Lan cũng có sự liên kết chặt chẽ với nhau. Minderhoud cho biết thêm: “Việc liên kết giữa đại học Utrecht, viện nghiên cứu Deltares và tổ chức TNO giúp ta có thể làm việc  được với nhiều chuyên gia để thu nhận thêm kiến ​​thức ở phạm vi rộng lớn hơn. Vì thế, các nghiên cứu sẽ được tiến hành thuận lợi và hiệu quả hơn, tìm ra nhiều kết quả và phương pháp giải quyết tốt hơn.

 3. Ý kiến ​​chia sẻ

Nguyên nhân chính xác gây nên sự sụt lún vẫn chưa được xác định rõ ràng. Nhiều nhà khoa học tin rằng việc khai thác nước dưới đất là nguyên nhân chính. Esther Stouthamer, nhà khoa học trái đất, cố vấn của ông Minderhoud, đồng tình với quan điểm sự rút xuống của lớp nước dưới đất là nguyên nhân chính cho hiện tượng sụt lún này, tuy nhiên, cô tin rằng vẫn còn tồn tại những nguyên nhân khác.

Theo nhận đình của Stouthamer, “Toàn bộ sự sụt lún quan sát được trên bề mặt của đồng bằng là do yếu tố tác động của tự nhiên và con người”. “Kiến tạo địa chất là yếu tố tự nhiên, nhưng cùng với những tác động của con người, chẳng hạn như việc khai thác dầu mỏ, khí đốt và nước dưới đất, hay phải chịu sức nặng từ các tòa nhà và các cơ sở hạ tầng khác làm mực nước dưới đất bị giảm xuống dẫn đến sự oxy hóa các chất hữu cơ phía trên mực nước dưới đất. Để có biện pháp hiệu quả ngăn ngừa sự sụt lún, việc cần thiết là xác định những nguyên nhân gây ra sự sụt lún trên từng khu vực cụ thể, và những đặc điểm khác nhau giữa các vùng đồng bằng, thậm chí những khác nhau trong một vùng đồng bằng”.

 4. Sống dưới mực nước biển

Trong bài báo “ĐBSCL đang trong tình trạng báo động về sụt lún” được xuất bản gần đây trong tạp chí Science, nhà khoa học nghiên cứu về đồng bằng nổi tiếng của Đại học Colorado James Syvitsky, đề xuất giải pháp bơm bổ sung nước vào các tầng ngậm nước có thể làm giảm lượng sụt lún vì áp lực từ các tầng nước dưới đất được khôi phục. Cả Stouthamer và Minderhoud đều xác nhận rằng đây là một trong những giải pháp khả thi. Nếu dân số gia tăng, sự đô thị hóa cùng với sự quản lí việc sử dụng đất và tầng nước dưới đất duy trì như hiện nay, ĐBSCL sẽ chìm dưới mực nước biển, như ở Hà Lan.

Về những giải pháp có thể để đối phó với tình trạng sụt lún này, Stouthamer vẽ nên một bức tranh nhiều sắc thái như: “Những siêu đô thị vùng đồng bằng gần bờ biển như Jakarta của Indonesia và Randstad ở Hà Lan, vùng đất đã bị sụt lún vài mét dưới mực nước biển. Những thành phố này chỉ có thể được bảo vệ để chống lại thiên tai như lũ lụt bằng các biện pháp quyết liệt chẳng hạn như việc xây dựng các tuyến đê dày đặc kết hợp các biện pháp khác như hạn chế khai thác nước ngầm để ngăn chặn các thành phố bị sụt lún sâu hơn. Tôi không mong muốn đồng bằng sông Cửu Long và khu vực thành phố Hồ Chí Minh trong tình trạng này”

 Stouthamer tiếp tục: “Tuy nhiên, theo như tính toán dành riêng cho khu vực ĐBSCL, việc giảm thiểu được những tác động của con người lên vấn đề sụt lún là rất khả thi.  Chẳng hạn như điều chỉnh vị trí và số lượng nước dưới đất cần khai thác, bơm thêm nước sạch vào các tầng ngậm nước, giới hạn mực nước dưới đất cho thủy lợi và nông nghiệp, hoặc đắp đất lên cao. Hơn nữa, hậu quả nặng nề nhất của việc sụt lún là người dân phải di chuyển ra khỏi khu vực trũng thấp nguy hiểm và không thể ở được, và định cư ở vùng đất cao hơn. “

Cả 2 nhà khoa học Syvitsky và Stouthamer đã thuyết trình tại Hội nghị chuyên đề vào ngày 1 tháng 7 về “Tương lai vùng đồng bằng: Cùng hướng tới một ĐBSCL bền vững trong tương lai” tại đại học Utrecht, Hà Lan.

Tags

Bài viết liên quan

Close